ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱԶԱՏԱԳՐՈՒԹԵԱՆ ՀԱՅ ԳԱՂՏՆԻ ԲԱՆԱԿԻ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱԶԱՏԱԳՐՈՒԹԵԱՆ ՀԱՅ ԳԱՂՏՆԻ ԲԱՆԱԿԻ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ

Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.խորհրդանշական պանթէոնը Երեւանի Եռաբլուրի նահատակներու պանթէոնի մուտքին | ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱԶԱՏԱԳՐՈՒԹԵԱՆ ՀԱՅ ԳԱՂՏՆԻ ԲԱՆԱԿԻ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ

Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.խորհրդանշական պանթէոնը Երեւանի Եռաբլուրի նահատակներու պանթէոնի մուտքին | ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱԶԱՏԱԳՐՈՒԹԵԱՆ ՀԱՅ ԳԱՂՏՆԻ ԲԱՆԱԿԻ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ

Սագօ Օգնայեան (մատենագէտ)
Գէորգ ԵազըՃեան (ազատ լրագրող, պատմաբան)
Միշտ հարցական եղած է, թէ ինչո՞ւ գոյութիւն չունի Հայաստանի Ազա­տագրութեան Հայ Գաղտնի Բանակի [Հ.Ա.Հ.Գ.Բ] ռազմական գործողութեանց հնարաւորինս ամբողջական ցանկը: Այս աշխատանքը փորձ մըն է այդ ուղղութեամբ:

Ցանկին կազմումը բախեցաւ շատ դժուարութեանց: Իւրաքանչիւր աղբիւր որմէ օգտուեցանք՝ քաղաքական նպատակ կը հետապնդէր: Օրինակ, թրքական եւ համաթրքական աղբիւրները երբեմն գործողութիւնները ուրիշ կազմակերպութեանց վերագրելու կը միտէին, քանի որ իրենց համար հիմնականը զանոնք գործադրող­ներուն հայ ըլլալն էր եւ ոչ թէ կազմակերպութեան անունը: Կը նկատենք, որ թրքական եւ համաթրքական ուսումնասիրական գործերուն բոլորն ալ օգտա­գործած են նոյն աղբիւրը, զոր, մեր կարծիքով Թուրքիոյ պետական կառոյցն է [արտաքին գործոց նախարարութիւնը կամ գաղտնի սպասարկութիւնը՝ Մ.Ի.Թ.-ը: Ասոնցմէ են Էրիք Ֆայկըլի «Ահաբեկչութեան Առասպել Մը — Հայկական Ծայրայեղականութիւնը՝ Պատճառներն Ու Պատմական Բնութագիրը» [Erich Feigle,”A Muth of Terror – Armenian Extremism: Its Causes and its Historical Context”, Zeigeschichte հրատարակչութիւն, Զալցպուրկ, Աւստրիա, 1986, անգլերէն] եւ «Հայ­կական Յաւակնութիւններ՝ Առասպել Եւ Իրականութիւն — Փաստերու Եւ Փաստա­թուղթերու Գրքոյկ Մը» [Armenian Allegations: Muth and Realty – A Handbook of facts and Documents”], զոր հաւաքած եւ հրատարակած է Թրքական Ամերիկեան Ընկերակցութեանց Համագումարը [the Assembly of Turkish American Assocations], Բ. տպագրութիւն, Ուաշինկթըն, 1987, անգլերէն, էջ 67-85: Օգտուած ենք նաեւ օտար այլալեզու ուրիշ գիրքերու մէջ երեւցող ցանկերէ, օրինակ Փիէր Ա. Մոսէրի «Հայերը — Ո՞ւր Է Իրականութիւնը» [ֆրանսերէն] [Pierre A. Moser, “Les Armenians: Ou Est la Realite?”, Librairie-Editions Mallier, Փարիզ, 1980] գիրքը, էջ 119-127: Կարեւոր աղբիւր մըն է «Սփիւռք» պարբերաթերթի հաւաքածոն [1990-էն մինչեւ հիմա]: Օգտուած ենք նաեւ «Սփիւռք» պարբերաթերթի գրասենեակին մէջ գտնուող արխիւներէն, մանաւանդ մամուլի կտրօններէն, որոնք զանազան լեզուներով են [անգլերէն, արաբերէն, թրքերէն, ֆրանսերէն, եւ այլն]. արդարեւ, համաշխարհային մամուլը օրը օրին որպէս լուր հաղորդած է ռազմական գործողութիւնները: Հոս ալ երբեմն գործողութեանց հեղինակներուն շուրջ շփոթ կայ:

Այս ուսումնասիրութեան հիմնական աղբիւրներն են Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ի պաշտօ­նաթերթ «Հայաստան»ի մէջ [անկանոնաբար լոյս տեսած 1980-1997-ին] երեւցած՝ գործողութիւններէն ետք հրատարակուած հաղորդագրութիւնները: Այս բոլորին վրայ յենելով է, որ ցանկագրած ենք միայն այն գործողութիւնները, որոնց պատասխանատուութիւնը Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ն ու անոր մօտիկ խմբաւորումները ստանձնած են:

Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ի կեդրոնին կողմէ կազմակերպուած գործողութիւննեը իրականացուցած խմբակներէն [ջոկատներ, քոմանտօներ, եւն.] զատ, եղած են նաեւ մօտիկ խմբակներ, որոնց անդամներէն ոմանք եկած եւ մարզուած են Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ի ռազմակայաններուն մէջ, զինավարժութեան, զէնքի եւ գաղափարական պատ­րաստութեան գծով, ապա վերադարձած իրենց բնակած երկիրները ու հոն Հ.Ա.Հ.Գ.Բ-էն յաճախ անկախաբար, սակայն նոյն նպատակին համար կատարած են ռազմական գործողութիւններ: Ասոնցմէ են «3 Հոկտեմբեր Կազմակերպութիւն»ը, «9 Յունիս Կազմակերպութիւն»ը, «Սեպտեմբեր-Ֆրանսա Կազմակերպութիւն»ը, «Օրլի Խմբակ»ը կամ «Օրլի Կազմակերպութիւն»ը, «Զուիցերիա 15 Կազմակերպութիւն»ը, «Հայկական Կարմիր Բանակ»ը, «Աշխարհի Պատժիչ Կազմակերպու­թիւն»ը եւ «3 Մարտ Կազմակերպութիւն»ը: Կայ նաեւ «Հայկական Նոր Դիմադրու­թիւն»ը, որը մինչեւ 1980 Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-էն անկախ գործած է, իսկ 2 Փետրուար 1980-ին խորհրդային հաստատութեանց դէմ կատարած գործողութիւններէն ետք Հ.Ա.Հ. Գ.Բ.ին միջամտութեամբ սառեցուցած է իր գործողութիւնները, մինչեւ միաձուլումը Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ին մէջ եւ 24 Ապրիլ 1982-ին վերսկսումը իր գործողութիւներուն: Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ը դէմ էր Խորհրդային Միութեան եւ Արեւելեան Եւրոպայի պետութեանց մէջ թիրախներ հարուածելուն, քանի որ Խորհրդային Հայաստանը Արեւմտահայաստանի ազատագրութեան խարիսխ կը նկատէր եւ կը փորձէր այդ երկիրներուն նեցուկը շահիլ: Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ի մօտիկ կազմակերպութիւններէն են նաեւ «Արաբ Եւ Միջին Արեւելքցի Քաղբանտարկեալներու Միասնականութեան Յանձնախումբ»ը եւ «Հակաիմբերիալիստական Միջազգային Ջոկատ»ը, որոնք Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ի եւ ոչ հայկական քանի մը կազմակերպութեանց համագործակցութեան արդիւնքն են:

Եղած են նաեւ գործողութիւններ, զորս կատարած է Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ը, սակայն չէ ստանձնած անոնց պատասխանատուութիւնը. զանոնք շեղագիր տառերով ընդգրկած ենք մեր ցանկին մէջ, քանի որ այլ աղբիւրներ, մանաւանդ թրքական եւ համաթրքական, զանոնք վերագրած են Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ին: Գործողութեանց թուա­կաններուն, հեղինակներուն եւ վայրին շուրջ բաղդատական ստուգումներէ ետք է, որ որոշած ենք զանոնք ընդգրկել:

Ներառած ենք նաեւ կարգ մը ռազմական գործողութիւններ, որոնք միա­ժամանակ ստանձնած են երկու տարբեր հայկական կազմակերպութիւններ, օրինակ Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ն ու Դաշնակցութեան հովանաւորած «Հայկական Ցեղաս­պանութեան Արդարութեան Մարտիկներ»ը: Մեր կարծիքով, հոս վիճելի հարց պէտք չէ ծագի, որովհետեւ Թուրքիոյ համար երկուքն ալ թշնամի կազմակեր­պութիւններ են, քանի որ հայկական են:

Չենք յաւակնիր, որ այս աշխատասիրութիւնը անսխալական է, բայց կենթադրենք, որ գրեթէ ամբողջական է; Ապագային պիտի փորձենք ցանկը կարելիին չափ ամբողջացնել յայտնաբերուող յաւելումներով;

Ստորեւ կու տանք Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ի անդրանիկ կոչ-հաղորդագրութիւնը, որ սկիզ­բէն իսկ կը յստակացնէ իր գաղափարախօսութիւնն ու յետագային կատարելիք զինուորական գործողութեանց ուղղութիւնը [ուղղահայեաց փակագիծները մերն են, գլխագիրները՝ բնագիրինը]:

Ամբողջությամբ նյութը կարդացեք ԱՅՍՏԵՂ՝  ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱԶԱՏԱԳՐՈՒԹԵԱՆ ՀԱՅ ԳԱՂՏՆԻ ԲԱՆԱԿԻ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ

Добавить комментарий