ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱԶԱՏԱԳՐՈՒԹԵԱՆ ՀԱՅ ԳԱՂՏՆԻ ԲԱՆԱԿԻ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱԶԱՏԱԳՐՈՒԹԵԱՆ ՀԱՅ ԳԱՂՏՆԻ ԲԱՆԱԿԻ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ

Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.խորհրդանշական պանթէոնը Երեւանի Եռաբլուրի նահատակներու պանթէոնի մուտքին

Սագօ Օգնայեան (մատենագէտ)

Գէորգ ԵազըՃեան (ազատ լրագրող, պատմաբան)

Միշտ հարցական եղած է, թէ ինչո՞ւ գոյութիւն չունի Հայաստանի Ազա­տագրութեան Հայ Գաղտնի Բանակի [Հ.Ա.Հ.Գ.Բ] ռազմական գործողութեանց հնարաւորինս ամբողջական ցանկը: Այս աշխատանքը փորձ մըն է այդ ուղղութեամբ:

Ցանկին կազմումը բախեցաւ շատ դժուարութեանց: Իւրաքանչիւր աղբիւր որմէ օգտուեցանք՝ քաղաքական նպատակ կը հետապնդէր: Օրինակ, թրքական եւ համաթրքական աղբիւրները երբեմն գործողութիւնները ուրիշ կազմակերպութեանց վերագրելու կը միտէին, քանի որ իրենց համար հիմնականը զանոնք գործադրող­ներուն հայ ըլլալն էր եւ ոչ թէ կազմակերպութեան անունը: Կը նկատենք, որ թրքական եւ համաթրքական ուսումնասիրական գործերուն բոլորն ալ օգտա­գործած են նոյն աղբիւրը, զոր, մեր կարծիքով Թուրքիոյ պետական կառոյցն է [արտաքին գործոց նախարարութիւնը կամ գաղտնի սպասարկութիւնը՝ Մ.Ի.Թ.-ը: Ասոնցմէ են Էրիք Ֆայկըլի «Ահաբեկչութեան Առասպել Մը — Հայկական Ծայրայեղականութիւնը՝ Պատճառներն Ու Պատմական Բնութագիրը» [Erich Feigle,”A Muth of Terror – Armenian Extremism: Its Causes and its Historical Context”, Zeigeschichte հրատարակչութիւն, Զալցպուրկ, Աւստրիա, 1986, անգլերէն] եւ «Հայ­կական Յաւակնութիւններ՝ Առասպել Եւ Իրականութիւն — Փաստերու Եւ Փաստա­թուղթերու Գրքոյկ Մը» [Armenian Allegations: Muth and Realty – A Handbook of facts and Documents”], զոր հաւաքած եւ հրատարակած է Թրքական Ամերիկեան Ընկերակցութեանց Համագումարը [the Assembly of Turkish American Assocations], Բ. տպագրութիւն, Ուաշինկթըն, 1987, անգլերէն, էջ 67-85: Օգտուած ենք նաեւ օտար այլալեզու ուրիշ գիրքերու մէջ երեւցող ցանկերէ, օրինակ Փիէր Ա. Մոսէրի «Հայերը — Ո՞ւր Է Իրականութիւնը» [ֆրանսերէն] [Pierre A. Moser, “Les Armenians: Ou Est la Realite?”, Librairie-Editions Mallier, Փարիզ, 1980] գիրքը, էջ 119-127: Կարեւոր աղբիւր մըն է «Սփիւռք» պարբերաթերթի հաւաքածոն [1990-էն մինչեւ հիմա]: Օգտուած ենք նաեւ «Սփիւռք» պարբերաթերթի գրասենեակին մէջ գտնուող արխիւներէն, մանաւանդ մամուլի կտրօններէն, որոնք զանազան լեզուներով են [անգլերէն, արաբերէն, թրքերէն, ֆրանսերէն, եւ այլն]. արդարեւ, համաշխարհային մամուլը օրը օրին որպէս լուր հաղորդած է ռազմական գործողութիւնները: Հոս ալ երբեմն գործողութեանց հեղինակներուն շուրջ շփոթ կայ:

Այս ուսումնասիրութեան հիմնական աղբիւրներն են Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ի պաշտօ­նաթերթ «Հայաստան»ի մէջ [անկանոնաբար լոյս տեսած 1980-1997-ին] երեւցած՝ գործողութիւններէն ետք հրատարակուած հաղորդագրութիւնները: Այս բոլորին վրայ յենելով է, որ ցանկագրած ենք միայն այն գործողութիւնները, որոնց պատասխանատուութիւնը Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ն ու անոր մօտիկ խմբաւորումները ստանձնած են:

Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ի կեդրոնին կողմէ կազմակերպուած գործողութիւննեը իրականացուցած խմբակներէն [ջոկատներ, քոմանտօներ, եւն.] զատ, եղած են նաեւ մօտիկ խմբակներ, որոնց անդամներէն ոմանք եկած եւ մարզուած են Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ի ռազմակայաններուն մէջ, զինավարժութեան, զէնքի եւ գաղափարական պատ­րաստութեան գծով, ապա վերադարձած իրենց բնակած երկիրները ու հոն Հ.Ա.Հ.Գ.Բ-էն յաճախ անկախաբար, սակայն նոյն նպատակին համար կատարած են ռազմական գործողութիւններ: Ասոնցմէ են «3 Հոկտեմբեր Կազմակերպութիւն»ը, «9 Յունիս Կազմակերպութիւն»ը, «Սեպտեմբեր-Ֆրանսա Կազմակերպութիւն»ը, «Օրլի Խմբակ»ը կամ «Օրլի Կազմակերպութիւն»ը, «Զուիցերիա 15 Կազմակերպութիւն»ը, «Հայկական Կարմիր Բանակ»ը, «Աշխարհի Պատժիչ Կազմակերպու­թիւն»ը եւ «3 Մարտ Կազմակերպութիւն»ը: Կայ նաեւ «Հայկական Նոր Դիմադրու­թիւն»ը, որը մինչեւ 1980 Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-էն անկախ գործած է, իսկ 2 Փետրուար 1980-ին խորհրդային հաստատութեանց դէմ կատարած գործողութիւններէն ետք Հ.Ա.Հ. Գ.Բ.ին միջամտութեամբ սառեցուցած է իր գործողութիւնները, մինչեւ միաձուլումը Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ին մէջ եւ 24 Ապրիլ 1982-ին վերսկսումը իր գործողութիւներուն: Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ը դէմ էր Խորհրդային Միութեան եւ Արեւելեան Եւրոպայի պետութեանց մէջ թիրախներ հարուածելուն, քանի որ Խորհրդային Հայաստանը Արեւմտահայաստանի ազատագրութեան խարիսխ կը նկատէր եւ կը փորձէր այդ երկիրներուն նեցուկը շահիլ: Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ի մօտիկ կազմակերպութիւններէն են նաեւ «Արաբ Եւ Միջին Արեւելքցի Քաղբանտարկեալներու Միասնականութեան Յանձնախումբ»ը եւ «Հակաիմբերիալիստական Միջազգային Ջոկատ»ը, որոնք Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ի եւ ոչ հայկական քանի մը կազմակերպութեանց համագործակցութեան արդիւնքն են:

Եղած են նաեւ գործողութիւններ, զորս կատարած է Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ը, սակայն չէ ստանձնած անոնց պատասխանատուութիւնը. զանոնք շեղագիր տառերով ընդգրկած ենք մեր ցանկին մէջ, քանի որ այլ աղբիւրներ, մանաւանդ թրքական եւ համաթրքական, զանոնք վերագրած են Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ին: Գործողութեանց թուա­կաններուն, հեղինակներուն եւ վայրին շուրջ բաղդատական ստուգումներէ ետք է, որ որոշած ենք զանոնք ընդգրկել:

Ներառած ենք նաեւ կարգ մը ռազմական գործողութիւններ, որոնք միա­ժամանակ ստանձնած են երկու տարբեր հայկական կազմակերպութիւններ, օրինակ Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ն ու Դաշնակցութեան հովանաւորած «Հայկական Ցեղաս­պանութեան Արդարութեան Մարտիկներ»ը: Մեր կարծիքով, հոս վիճելի հարց պէտք չէ ծագի, որովհետեւ Թուրքիոյ համար երկուքն ալ թշնամի կազմակեր­պութիւններ են, քանի որ հայկական են:

Չենք յաւակնիր, որ այս աշխատասիրութիւնը անսխալական է, բայց կենթադրենք, որ գրեթէ ամբողջական է; Ապագային պիտի փորձենք ցանկը կարելիին չափ ամբողջացնել յայտնաբերուող յաւելումներով;

Ստորեւ կու տանք Հ.Ա.Հ.Գ.Բ.-ի անդրանիկ կոչ-հաղորդագրութիւնը, որ սկիզ­բէն իսկ կը յստակացնէ իր գաղափարախօսութիւնն ու յետագային կատարելիք զինուորական գործողութեանց ուղղութիւնը [ուղղահայեաց փակագիծները մերն են, գլխագիրները՝ բնագիրինը]:

Ամբողջությամբ նյութը կարդացեք ԱՅՍՏԵՂ՝  ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱԶԱՏԱԳՐՈՒԹԵԱՆ ՀԱՅ ԳԱՂՏՆԻ ԲԱՆԱԿԻ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ

Добавить комментарий