ՄԵՐ ՄԻԱԿ ԳԵՐԽՆԴԻՐԸ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀՈՂԵՐՈՒ ԱԶԱՏԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆ է

ՄԱՏԱՂ ՍԵՐՆԴԻՆ

Գուրգէն Եանիգեան

Դուք, որ չարչարեալ ազգի արգանդից ծնունդ էք առել, հեռու մայր երկրից եւ այն դեւերից, որոնք դարերով արիւն են քամել ձեզ ծնող ցեղից, օրինակ վերցրէք ձեր նախնիքներից…
Ձեր բադդն Է եղել պարզ երկրակամար, կեանքերդ չեն մարուել ստացած վէրքերից եւ չեն բաժանել ձեզ ձեր հարազատներից:
Ձեզ հետ միասին ծնկաչոք ընկած կը փառաբանեմ դրօշը աստղերով, որ հեռու է պահել ձեզ այդ բոլորից իւր ծածանումով:
Աչքերդ բացած մանուկ հասակից, դուք ամբողջ թափով օգտուել էք կեանքից եւ Արարչութեան բոլոր բարիքներից…
Այդպէս է եղել եւ այդպէս էլ կայ…
Բայց… Թոդ ազատութեան հարբեցնող գինին չդառնայ դագաղը անցած օրերին եւ խեղդելով միտքն ու հոգին՝ շեղէ ուղին մատադ կեանքի արեան ձայնի…
Ինչո՞ւ քայլէք աչքով խաւար, որ չտեսնէք լոյսը փայլող, ձեր պապերի գովքը անող ներկուած դաշտը Աւարայր:
Ինչո՞ւ մոռնաք, գնչու դառնաք, անցած օրերը ձեր ազգի եւ չձգտէք անխախտ կամքով հասնել նորից մեր հին տաճարը փառքի:
Քանիցս անգամ մեր պատմութեան մէջ Արտաւազդների ոգիներն անմահ՝ ծնունդ են առել նոր անուններով…
Քանիցս անգամ պայծառ ճակատները դաժան թշնամու առաջն են կանգնել եւ ազգիդ վերայ թափուող նետերը իրանց կուրծքերին հաւաքել…
Արիւնով ներկուած դաշտերը չորացած, ձեզ են սպասում, հայ զաւակներին, որ միակ կամքով ընդմիշտ ձուլուած, նոր շունչ ներշնչէր վարդերին թառամած:
Քանդուած գիւղերի փլատակների վերայ նոր կեանք պիտ կառուցէք ժայռի կարծրութեամբ, որ ամէն յորձանք գալիք օրերի փրփուր դառնալով նրանից փախչի:
Երբ կարօտահար սրտերը բիւրերի ախն են քաշում իրանց եղբայրների, լեցուէ՛ք հաւատքով, որ մեր լեռների գագաթներից դէպ վեր դրօշը ազգութեան պիտի ծածանուի…
Թող այն ժամանակ խիղճը մարդկութեան զարթնի իւր քնից, տեսնի աչքերով մի ազգ իւր մարմնով, որ ամբողջ հոգիով դարերից ի վեր միշտ մաքառել է ընդդէմ ստրկութեան…

«Մշակ» շբթ. (Ֆրեզնօ, Ա.Մ.Ն.), 21 Դեկտ. 1951

 

ՄԵՐ ՄԻԱԿ ԳԵՐԽՆԴԻՐԸ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀՈՂԵՐՈՒ ԱԶԱՏԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆ է

ՄԵՐ ՄԻԱԿ ԳԵՐԽՆԴԻՐԸ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀՈՂԵՐՈՒ ԱԶԱՏԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆ է

Արդէն քանի մը տարի է, ինչ հայ հասարակութիւնը կը պատրաստուի նշելու Մեծ Եղեռնի 1ՕՕ-րդ տարելիցը։ Վերջին ամիսներուն այս աշխատանքները աւելի արագացան. կազմուեցան զանազան մարմիններ, ներառեալ՝ պետական յանձնաժողովը Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ՝ իր բազմատասնեակ «պատկառելի» անդամներով, որոնց վերջերս եկան գումարուելու քանի մը նոր անդամներ, կարծէք եղածները քիչ էին։ Իսկ այնպիսի ձեւով կը ծրագրուին այս ու գրեթէ ամէն գաղթօՃախի մէջ կազմուած 1ՕՕ-րդ տարելիցի յանձնախումբերուն նախատեսած ձեռնարկները եւ այնպիսի բաներ կ՚ըլլան (կամ չեն ըլլար), որ կարծէք խօսքը կը վերաբերի … համահայկական նաւասարդեան կամ միջազգային ողիմպիական խաղերու կամ, առնուազն, համազգային մեծ եւ բերկրալի իրադարձութեան մը, օրինակ՝ հայոց գիրերու գիւտի յոբելեանի մը։ Նման «ուրախ» տպաւորութիւն կու տայ «ամեակ» բառը, փոխան «տարելից»ի։
Այս թոհուբոհին մէջ, գրեթէ ոչ ոք, ներառեալ 1ՕՕ-րդ տարելիցի մունետիկներն ու դերակատարները, ուշադրութիւն կը դարձնէ կարեւոր կէտի մը։ Արդարեւ, խօսքը կը վերաբերի Մեծ Եղեռնի 1ՕՕ-րդ տարելիցին եւ ոչ թէ Հայոց Ցեղասպանութեան 100-ամեակին։ Արդարեւ, նոյն պետական յանձնաժողովի քարտուղար եւ անդամ պատմաբաններու բերանացի թէ գրաւոր բազմաթիւ ելոյթներուն մէջ, Հայոց Ցեղասպանութիւնը կը բնորոշուի իբրեւ 1894-էն 1923 երկարող երեսնամեակի ընթացքին գործուած ցեղասպանութեանց շարք, որուն մէջ Մեծ Եղեռնը օղակ մըն է միայն, թէկուզ՝ առանցքային օղակը, որովհետեւ ան ուղեկցուեցաւ աննախընթաց ողբերգութեամբ՝ հայութեան հայրենահանումով իր հազարմեակներու հայրենիքէն։ Հետեւաբար, 2Օ15-ը Ճիշդ չէ բնորոշել իբրեւ Հայոց Ցեղասպանութեան 100-ամեակի տարի, անիկա Մեծ Եղեռնի՛, այն ալ՝ անոր սկիզբի՛ 1ՕՕ-րդ տարելիցի թուականն է։ Այս հակասութիւնը ցոյց կու տայ, թէ ինչքան մակերեսային կերպով կը մօտեցուի հայոց մեծագոյն ողբերգութեան առնչուած հարցերուն, այն ալ՝ պետութեան եւ համահայկական կառոյցներու կողմէ (դասական կուսակցութիւններ, Հ. Բ. Ը. Մ. [ո՜հ, ո՜չ, ներողութի՜ւն՝ էյ. Ճի. Պի. Եու], Արմինիըն էսեմպլի օֆ Ամերիքա եւ մասամբք սոցին)…
Վերոնշեալը կարելի է չնչին բան նկատել համեմատած աւելի ահաւորին հետ. ամէնուրեք կը խօսուի Հայոց Ցեղասպանութեան միջազգային Ճանաչման մասին, երբեմն-երբեմն կը լսենք կամ կը կարդանք անյստակ «հատուցման» կամ «հատուցումներ»ու մասին, աւելի քիչ՝ նոյնքան անյստակ «պահանջատիրութեան» մասին։ Շատ, չափազանց շատ քիչեր, կարելի է նոյնիսկ ըսել՝ մէկ ափի մատներու վրայ համրուելիք թիւով մտաւորականներ կը խօսին բուն հարցին՝ Հայաստանի արեւմտեան հատուածի եւ արեւելեան հատուածի Կարսի մարզի ու Մուրմալուի գաւառի՝ թրքական գրաւումէն ազատագրելուն մասին, ինչն ալ կը կազմէ «Հայկական Հարց» կամ «Հայ Դատ» հասկացութեան առանցքը, անոր բուն բովանդակութիւնը։ Հայ Դատի թշնամիներուն որոգայթը լաւապէս գիտակցած մտաւորական, «Սփիւռք»ի 1975-1989 թուականներու խմբագիր եւ արտօնատէր, Հայաստանի Ազատագրութեան Հայ Գաղտնի Բանակի հիմնադիրներէն, գրող, երջանկայիշատակ Գէորգ ԱՃէմեանը դեռ տասնամեակներ առաջ ոչ-հռետորական հարց կու տար՝ «Պիտի յիշե՞նք երբեւիցէ Արեւմտեան Հայաստանը».
Թուրքերը իրագործեցին հայոց իրարայաջորդ ցեղասպանութիւնները՝ ազատելու համար Հայկական Հարցի գյխացաւանքէն։ Այսինքն՝ Հայկական Հարցը արդէն կար ՄԻՆՉԵՒ 1894-1923 Ժամանակաշրջանի ցեղասպանութիւնները։ Յաւելեալ փաստ է այն տարրական իրողութիւնը, թէ Հայկական Հարցը առաջին անգամ միջազգային լայն ասպարէզ բերուեցաւ 1878-ին՝ Սան Սթեֆանոյի դաշնագիրով, ԵՐԲ ՀԱՅՈՑ ԱՐԻՒՆՈՏ ու ՄԵԾԱԾԱՒԱԼ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԻՒՆՆԵՐ ԴԵՌ ՏԵՂԻ ՉԷԻՆ ՈՒՆԵՑԱԾ։
Ահա՛ հոս ալ կը կայանայ Հայ Դատը գերեզմանելու բուն դաւադրութիւնը, որն է՝ ՀԱՅՈՒԹԵԱՆ ԳԻՏԱԿՑՈՒԹԻՒՆԸ ՕՐՕՐԵԼ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆ ՃԱՆԱՉՄԱՆ ՊԱՏՐԱՆՔՈՎ, լաւագոյն պարագային՝ կատարել դրամական որոշ հատուցումներու խոստումներ, հայուն իր իսկ հայրենիքին մէջ զբօսաշրջիկ ըլլալու, եկեղեցիներու եւ գերեզմանոցներու մէջ խունկ ծխելու ու աղօթք բարձրացնելու, ինչո՞ւ չէ՝ թուրք մոլլային հետ միասնաբար աղօթելու եւ նման սին «իրաւունք»ներ շնորհել մեծահոգաբա՜ր, սակայն, անհրաժեշտ մէկ նախապայմանով՝ «ԹՈՓՐԱՔ ԵՈ՚Ք» (հող տալ չկա՛յ)։ Եւ մենք կը տեսնենք այս դաւադրութեան իրագործումը ապահովագրական ընկերոթեանց կողմէ կատարուող դրամական հատուցումներու եւ այդ նպատակով դատական քաշքշուքներու, դէպի «նախնեաց ծննդավայր» (հայանուն դաւադիրներ այսպէս կը բնորոշեն Հայրենիքը) ուխտագնացութեանց, Աղթամարի Սբ. Խաչ եւ այլ սրբավայրեր պատարագի ներկայ ըլլլու տեսքով, ստահակ ու մարդասպան սարքոզիներու, օպամաներու եւ նմաններու աճպարարութիւններով, որոնց կը հաւատայ մեր ժողովուրդին գգալի մասր, ծովը չտեսած՝ մերկանալով. հայերր յիմարացնելու կոչուած անարժէք օրէնք մը դեռ չհաստատուած՝ «Մեղսի՛, Ֆրանսա՛» կը պոռան, դպրոցներու մէջ «յաղթանակի»ի հանդէսներ կը կազմակերպեն, Ֆրանսայի դեսպանատուներ շնորհակալական այցելութիւններ կու տան, մինչեւ իսկ քծնող տգէտ մը իր գաւակը Սարքոզի կ՝անուանէ, եւ այլն։ Իւրաքանչիւր տարուայ Մարտ-Ապրիլին աշխարհի հայութեան մեծ մասի քննարկման հիմնական նիւթը կ՚ըլլայ, թէ Ա. Մ. Ն.-ի նախագահը գոնէ այդ տարուայ 24 Ապրիլի իր ուղերձին մէջ պիտի արտասանէ՞ արդեօք «ճենոսայտ» կախարդական բառը, կարծէք եթէ արտասանէ իսկ՝ ի՞նչ պիտի փոխուի յօգուտ հայութեան, իսկ երբ ան չ՚արտասաներ (ու յստակ է, որ պիտի չարտասանէ)՝ համագգային յուսախաբութեան մթնոլորտ կը ստեղծեն ու յաջորդ տարի գայն արտասանել «պարտադրելու» կեղծ պայքարի մը սկիգբը կը յայտարարեն՝ իրենց կառոյցներուն գոյութեան իմաստ տալու համար… ՄԷԿ ԽՕՍՔՈՎ՝ ՀԱՅՈՒԹԻՒՆԸ ԿԸ ՅԻՄԱՐԱՑՈՒԻ, լաւագոյն պարագային՝ ԱՆՈՐ ԿԸ ՄԱՏՈՒՑՈՒԻ ՀԵՐԹԱԿԱՆ ԲԱՐՈՅԱԿԱՆ ՅԱՂԹԱՆԱԿԸ…, որոնցմէ իսկական հայերրը Երկրագունդէն մինչեւ տիեզերական վերջին մարմինը կուշտ են։

Եթէ իսկական հայոց համար օտարներու, առաջին կարգին՝ միջագգային սիոնականութեան կազմած այս ծրագիրր դաւ է պարզապէս, անոր հայազգի դերակատարները պարզապէս դաւաճաններ են, քանի որ կը գործեն սեփական ազգի շահերուն դէմ՝ գիտակցաբար ։
Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման հարցր կապ չունի Հայ Դատի լուծման հետ, ոչ ալ անոր առաջին հանգրուանն է, ինչպէս կը յայտարարեն Հայ Դատի լուծումն իբրեւ թէ հետապնդող որոշ քաղաքական կողմերու սալոնային «տեսաբան»ները։ Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման հարցը բարոյակա՛ն հարց է, մարդկութեան խիղճի եւ բարոյականութեա՛ն հարցը, մինչդեռ Հայ Դատի առաւելապէս ու առաջին կարգին՝ հայոց գրաւեալ հողերու ազատագրութեա՚ն հարց է։
Հետեւաբար, յստակօրէն կր յայտարարենք, թէ մենք չենք հետապնդեր Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչումը, առաւել եւս՝ կը մերժենք մասնակցութիւն ունենալ գայն իբրեւ թէ միջագգայնօրէն ճանչնալ տալու «պայքար»ին։ Լուսապայծառ Գէորգ Աճէմեանը դեռ տասնամեակներ առաջ կը յայտարարէր, թէ ցեղասպանութեան իրողութիւնը հարցականի տակ դնելը, հետեւաբար գայն միջազգայնօրէն ճանչցնել տալու կոչր խաղ մըն է, որու մէջ ոտքով-ձեռքով ու կամովին ինկած ենք ագգովի… Նախապէս տեսանելով այս դաւը, մանաւանդ 1965-ին 50-րդ տարելիցի ձեռնարկներու ապարդիւն ելքը, ան աւելի եւս յանգեցաւ ճիշդ եզրակացութեան՝ Թուրքիոյ բռնագրաւած հայկական հողերու ագատագրութեան համար պայքարի անխուսափելի անհրաժեշտութեան։ Մեզի համար, գոնէ 1975-էն սկսեալ, Մեծ Եղեռնի 60-րդ տարելիցն ալ, 61-րդ տարելիցն ալ …, 97-ն ալ, 98-ն ալ, 100-րդ տարելիցն ալ, եթէ պէտք ըլլայ՝ 100 + [հոս որեւէ թուանշան կրնայ դրուիլ] -րդ տարելիցն ալ ունի մէկ եւ միակ խորհուրդ՝ Հայաստանի արեւմտեան հատուածին եւ արեւելեան հատուածի Կարսի մարզին ու Սուրմալուի գաւառին ազատագրումը թրքական լուծէն, որուն զուգահեռ, անկէ առաջ կամ անկէ յետոյ կ՝ընթանայ միւս դրացի երկիրներու տարածքներուն կցուած հայկական հողերուն ագատագրութիւնը։
Ուշադիր ընթերցողը պիտի նկատէ, որ կը խուսափինք նոյնիսկ գործածելէ ծամծմուած, հայոց համար ներքին վտանգ պարունակող աշխարհագրա-քաղաքական եզրեր՝ Պատմական Հայաստան, Արեւմտեան Հայաստան, Արեւելեան Հայաստան եւ այլն։ Սա պատահական չէ։ Հայոց միակ Հայրենիքը՝ Հայաստանը մենք կր դաւանինք մէկ, միասնական ամբողջութիւն՝ իր արեւմտեան, արեւեյեան եւ այ հատուածներով ։ Մեզի համար՝ ներկայ Հայաստանի Հանրապետութիւնը չի՛ կրնար հաւասարուիլ «Հայաստան» հասկացութեան, թէեւ անոր անբաժան բաղկացուցիչն է։ Հայութեան դէմ նիւթուած դաւադրութիւնը մեծ թափ առաւ 1988-1991 շրջանի ազգային զարթօնքի օրերուն, երբ բերկրաթմբիրի մէջ գտնուող հայութեան դաւադրողներր, դաւաճաններու…

ԻՄԱՍՏՈՒՆ ԽՕՍՔԵՐ
— Անծայրածիր հարստութիւն, ընտանեկան սէր եւ առողջութիւն, այս երեքը իրարու չեն հանդիպիր (թէեւ երկուքը կրնան հանդիպիլ):
— Ծնելուն կը հաւատաս, մեռնելուն ալ պիտի հաւատաս:
— Աղուէսը խորամանկ տիտղոսը կը կրէ, սակայն առաջինն է, որ որսորդներուն թակարդը կ՛իյնայ:
— Մրջիւնի չափ բախտ ունեցիր, քան թէ լեռ մը դրամ:
— Սատանան կ՛ըսէ. «Լաւ որ մեռնիլը վրաս չեն նետեր»:
— Յամառին ոսկորները մեռնելէն ետքն ալ կը խաղան:
— Աստուած չըսաւ` մի՚ գթար, այլ ըսաւ` գէշութիւն մի՚ ըներ:

***

ԱՆԲԱՐՈՅԱԿԱՆԱՑՈՒՄ` … «ՊԱՏԻՒ»ՆԵՐՈՎ
Գ. Գ. Գ.

Ո՞վ կրնայ չհաստատել, թէ հասարակութիւն մը կարելի է անբարոյականացնել ուղղակիօրէն անպատուելով անոր այս կամ այն անդամը (կամ անդամները): Սակայն, հաւաքականութիւն մը աւելի դիւրին է անբարոյականացնել` անտեղի պատիւներ շռայլելով անոր` այդ պատիւներուն անարժան այս կամ այն անդամին (կամ անդամներուն):
Հայաստանեան կարգ մը լրատուամիջոցներ Ռոպէրթ Քոչարեանի տասնամեայ նախագահութեան աւարտէն ետք յայտարարեցին, թէ ան օրական միջին հաշուով
1.5 շքանշան, մետալ, կոչում, զինուորական աստիճան, պատուոգիր եւ ուրիշ պարգեւներ շնորհած է աջին ու ձախին, արժանաւորներուն եւ մանաւանդ` անարժաններուն: Վերջիններս, անշուշտ, ունեցած են որոշակի «արժանիք» կամ «արժանիքներ»` քծնանք «շէֆ»ին, ստրկամտութիւն, պնակալիզութիւն, կաշառատուութիւն եւ այլն: Ուրիշ խօսքով` Քոչարեանը շնորհած է 365 x 10 x 1.5, այսինքն` շուրջ 5500 պարգեւներ: Նախագահութեան պաշտօնին Քոչարեանի յաջորդը` Սերժ Սարգսեանը հաւանաբար այդքան ու նոյնիսկ աւելի պարգեւներ շնորհեց նուազ քան 5 տարուան ընթացքին: Ըստ երեւոյթին, ան կը յաւակնի մտնելու Կինէսի մրցանիշներու գիրքին մէջ: Անոր օրինակին հետեւելով, վարչապետ Տիգրան Սարգսեանը, սփիւռքի, կրթութեան եւ գիտութեան, մշակոյթի նախարարները, ուրիշ նախարարներ, Լեզուի Պետական Տեսչութեան պետը, նաեւ` պետականամերձ եւ իբրեւ թէ հասարակական կառոյցներու ուրիշ ղեկավարներ (Ակադեմիայի նախագահ Ռատիկ Մարտիրոսեան, Երեւանի Պետական Համալսարանի նախագահ Արամ Սիմոնեան, Հայաստանի Գրողներու Միութեան նախագահ Լեւոն Անանեան եւ ուրիշներ) իրենք ալ աջ ու ձախ պատիւներ շնորհեցին ու դեռ ալ կը շնորհեն` ոչ քիչ պարագաներու` հանրապետութեան նախագահին ուղղակի պարտադրանքով: Երեւոյթն այնքան ընդհանրացաւ, որ շնորհուած շքանշանները, նոյնիսկ եթէ անոնք ոսկեայ են, համարժէք դարձան «թէնէքէ»ի (թրքերէնով` թիթեղ, արտայայտութեան հեղինակային իրաւունքը կը պատկանի լիբանանահայ մտաւորական եւ խմբագիր Կարօ Աբրահամեանին), իսկ պատուոգիրները, շնորհակալագիրները եւ նման բնոյթի «գիր»երը` հայաստանցիներու բառով` «զուգարանաթղթի»: Ըստ հաշւումներուս` առնուազն 11 պետական կամ հասարակական կառոյց ստեղծած է ու կը բաժնէ ոսկի մետալներ, իսկ մէկը` Թէքէեան Մշակութային Միութիւնը նոյնիսկ ունի … ադամանդակուռ «Արարատ» կոչուող շքանշան մը: Իսկ թէ աղքատ Հ. Հ.-ի մէջ ուրկէ՞ այսքան ոսկի ու ադամանդ` մի՛ հարցնէք, երեւի պետական գաղտնիք է…
Շատ պիտի ուրախանայինք, եթէ միայն արժանաւորներու տրուէին այդ պատիւները: Ի վերջոյ, թէ՛ Հ. Հ.-ի եւ թէ՛ սփիւռքի մէջ կան պատիւներու արժանի շատ նուիրեալներ` խմբագիրներ, ուսուցիչներ, գիտնականներ, մշակոյթի եւ արուեստի գործիչներ եւ այլն, որոնց մեծ մասը, սակայն, չի վազեր փառքի ետեւէ, այլ ընդհակառակը, փա՛ռքը կը վազէ անոնց ետեւէն: Անոնք, գլուխները կախած իրենց գործին, օրն ի բուն կը բանին` առանց մտածելու իսկ զանազան ու զարմ անազան հայաստանեան պարգեւներ ստանալու մասին, մինչդեռ ստացողներէն շատ շատեր իրե՛նք է, որ կը նախաձեռնեն իրենց պարգեւատրումը, չխորշելով անգամ դիմելու զարտուղի միջոցներու. «Փառքի մուրացկաններ» — այսպիսիներու համար պիտի ըսէր վաստակաշատ Թորոս Թորանեանը: Իսկ հայրենական վարիչները գիտեն լաւագոյնս օգտուիլ փառամոլներու այս տկարութենէն` յօգուտ իրենց զանազան շիլ հաշիւներուն, որոնք մեծ մասամբ կ’առնչուին «կթան կով»ի կարծրատիպարին: Այդ վարիչները, լաւապէս թափանցած են նման սփիւռքահայոց հոգեբանութեան եւ … դրամատնային հաշիւներուն մէջ, ու գիտեն զո՞վ ինչպէս «պարգեւատրել». ոմանց համար բաւական է հանրապետութեան նախագահին, վարչապետին կամ նախարարի մը հետ լուսանկարուելու «շնորհք» ընելը, ուրիշներու լռութիւնը կը գնուի պատուոգիրով կամ շնորհակալագիրով, մէկ ուրիշինը` այս կամ այն շքանշանով կամ մետալով, չորրորդը կարելի է կաշառել պատուոյ կամ ոչ պատուոյ դոկտորայով, հինգերորդը…: Ողբերգակատակերգութիւնը հասած է հոն, որ «լաւագոյն լրատուամիջոց» կոչում-պատուոգիր կը շնորհուի նոյն քաղաքը լոյս տեսնող մէկէ աւելի թերթի, «լաւագոյն դպրոց»` նոյն քաղաքին մէջ գործող մէկէ աւելի դպրոցի եւ այլն` նենգօրէն խեղաթիւրելով «լաւագոյն» բառին լեզուական իմաստը: Դեռ աւելին, նման, յաճախ չհիմնաւորուած պարգեւատրումները առիթ կը դառնան նոյն գաղութի տարբեր կառոյցներուն միջեւ ապառողջ երեւոյթներու, նոյնիսկ`
գժտութիւններու, անոնց միջեւ առկայ կիսատ-պռատ համագործակցութիւնը տապալելու կամ կացնահարելու, ինչպէս նաեւ սողեսող ճամբաներ փնտռելու հայրենական կառոյցներու ղեկավարներու մօտ` նոյն կամ մէկ ուրիշ պարգեւի արժանանալու համար, ի հարկին չզլանալով նաեւ պէտք եղած ձեւով կամ միջոցով «երախտապարտ» ըլլալու վերջիններուս` ինքնակամ կերպով մտնելով «կթան կով»ի կերպարին մէջ:
Երբեւէ լսած կա՞ք, որ «անկախ» Հ. Հ.-ի պետական պատասխանատուները պարգեւատրած ըլլան իրենց իշխանութեան ձախաւերութիւնները քննադատող հայրենաբնակ թէ սփիւռքաբնակ գործիչներ: Նմանապէս, բացի Սիլվա Կապուտիկեանի պարագայէն, լսած կա՞ք, թէ պարգեւատրեալն երէն ոեւէ մէկը յետագային վերադարձուցած ըլլայ իր ստացած պարգեւը: Ո՛չ, նման դէպքեր չկան, եւ բնական է, որ չըլլան, քանզի այդ պարգեւները նաեւ, ու առաջնայնօրէն, կը տրուին տուեալ անհատին լռութիւնը գնելու համար: Եւ անոնք` կը լռեն անամօթաբար, աւելի ճիշդ` ականջները, բերանն ու աչքերը գոցող կապիկի դերին մէջ կը մտնեն…
Մետալին միւս երեսն ալ մաքուր չէ. արդարեւ, սփիւռքեան կառոյցներ, փոխադարձութեան սկզբունքով, զիրենք պարգեւատրող հայաստանցի պատասխանատուներ կը պարգեւատրեն նոյնպիսի ձեւերով. օրինակ, վերջերս Հալէպի Հ. Ե. Ը.-ը ոսկի մետալով մը պարգեւատրեց Հ. Հ.-ի սփիւռքի նախարարուհի տիկ. Հրանոյշ Յակոբեանը, կարծէք հալէպահութեան համար այս օրհասական օրերուն ուրիշ բան ու գործ չկար կամ ալ այս տիկինը փրկարար դեր կատարած է հալէպահայութեան համար, մինչդեռ ան կը կատարէ իր պաշտօնէն բխող ՊԱՐՏԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆը, իսկ թէ ինչպիսի՞ յաջողութեամբ, այդ մասին չպարգեւատրուող հալէպահայերը, մանաւանդ` գլուխները փրկելով Երեւան հասածները թող վկայեն:
Կրկնենք` եթէ պատիւներ կը տրուին արժանաւորներու` ըսելիք չունինք, նոյնիսկ` կը մասնակցինք այդպիսիք ըստ արժանւոյն գնահատելու ուրախութեան, սակայն եթէ անարժաններու ալ կը տրուին այդ պատիւները, այն ալ` այսքան մեծ քանակութեամբ, չենք կրնար այլեւս լռել, քանի որ անարժանները պատուելը կը նշանակէ հասարակութեան անբարոյացում, մանաւանդ, որ պարգեւատրեալն
երը կը յաւակնին ներկայացնել ազգի մտաւորական ընտրանին: Այս առնչութեամբ յիշարժան է Արամ Հայկազի հետեւեալ ուշագրաւ դիտարկումը` գրուած Գուրգէն Մահարիին ուղղուած 12 Փետրուար 1968 թուականը կրող նամակին մէջ. «Երբ անարժան մէկը պատուի արժանանայ, կը կորսնցնէ իր գլուխն ու արժանապատուութիւնը» (Արամ Հայկազ, «Նամակներ», կազմող` Մարգարիտ Խաչատրեան, Երեւան, 2009, էջ 118): Նմանները կը սկսին տառապիլ գերակայութեան բարդոյթէ, եւ իրենց ոչնչութիւններուն կամ միջակութիւններուն արժէք տալու համար` կը վկայակոչեն «հանգամանաւոր» մարդոցմէ կամ շրջանակներէ իրենց ստացած շքանշանները, պատուոգիրները եւ միւս պարգեւները:
Կ’ուզենք անդրադառնալ երեւոյթի մէկ ուրիշ կողմին եւս. արդարեւ, պարգեւատրողն ու պարգեւատրեալը, իսկ շքանշաններու ու մետալներու պարագային` նաեւ այդ պարգեւներուն անունները (Մեսրոպ Մաշտոց, Մխիթար Գոշ, Զօրավար Անդրանիկ, Ուիլիըմ Սարոյեան եւ այլն եւ այլն) պէտք է քիչ թէ շատ համապատասխան ըլլան իրարու: Օրինակ, մարզիկի մը կը շնորհեն «Մխիթար Գոշ» շքանշանը, երբ Գոշը դատաստանագիրքի հեղինակ է, այսինքն` իրաւագէտ եւ երμեւէ կապ չէ ունեցած որեւէ մարզաձեւի հետ: Այս առումով, աղաղակող խայտառակութիւն էր Սերժ Սարգսեանի ձեռամբ հայոց սրբազնասուրբ սուրբին` Մեսրոպ Մաշտոցի անունը կրող շքանշանով պարգեւատրումը ռուս յայտնի երգչուհի, ռուսերու եւ
հայաստանցիներու բառերով` «շօ պիզնէսի փրիմատոննա» Ալլա Փուկաչովայի:
Պարգեւատրման արարողութենէն անմիջապէս ետք ներկայանալով նախագահի նստավայրի դահլիճէն դուրս զինք սպասող հայ լրագրողներուն, իր սեռական արկածախնդրութիւններով հռչակուած այս կինը հարց տուաւ` անշուշտ ռուսերէնով. «Իսկ ո՞վ է այդ Մեսրոպ Մաշտոցը…»: Ահա թէ նաեւ ինչպէս կարելի է պղծել ու ստորացնել հայոց գիրերու գիւտարար սուրբին պայծառ յիշատակը, այն ալ` հայոց լեզուն իր պետական միակ լեզուն հռչակած հանրապետութեան նախագահի նստավայրին մէջ:
Կասկած չունինք, որ օր մը, ոչ հեռու ապագային, Հայաստանի Հանրապետութիւնը գլխաւորելու պիտի գան բարոյապէս եւ մտապէս առողջ ղեկավարներ: Մեր խնդրանքն է, այլեւ պահանջը, որ անոնք, հասարակութիւնը այլանդակած բոլոր երեւոյթներու դէմ իրենց պայքարին մէջ առաջին կարգին նկատի ունենան նաեւ պետական պարգեւատրումներու համակարգին մէջ տեղ գտած ահաւոր սխալները եւ … զանոնք չշարունակեն: Ի վերջոյ, որեւէ երկրի բարօրութեան հիմքը այդ պետութեան հասարակութեան մէջ գերիշխող հասարակական յարաբերութիւններն են: Եթէ անոնք առաւելաբար անբարոյական բնոյթ ունին, տուեալ պետութիւնը չի կրնար յառաջդիմութիւն արձանագրել, նոյնիսկ` կրնայ կործանիլ:
Հայաստանի առաջին հանրապետութեան կործանման բուն պատճառը ո՛չ թուրքերու յարձակումն էր, ո՛չ պոլշեւիկներուն դաւադրութիւնը, ո՛չ դաշնակից պետութեանց պիղատոսութիւնը… Բուն պատճառը Հ. Հ.-ի մէջ շատ արագօրէն արմատաւորուած հասարակական անբարոյականացած ու համատարած դարձած յարաբերութիւններն էին, մինչդեռ նոյն հասարակութիւնը, 2.5 տարի առաջ, պետութեան բացակայութեան պայմաններուն մէջ, կերտեր էր 1918-ի մայիսեան յաղթանակները:
Պատկերը կը կրկնուի այսօր` երրորդ հանրապետութեան հետ: Սակայն, թոյլ պիտի չտա՛նք անոր կործանումը: Ու որպէսզի ան չկործանի, պէտք է նաեւ վերջ տալ պարգեւատրումներու այլանդակ աւանդոյթին:

Ամբողջությամբ նյութը կարդացեք ԱՅՍՏԵՂ՝

ՄԵՐ ՄԻԱԿ ԳԵՐԽՆԴԻՐԸ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀՈՂԵՐՈՒ ԱԶԱՏԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆ է

 

5 идей о “ՄԵՐ ՄԻԱԿ ԳԵՐԽՆԴԻՐԸ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀՈՂԵՐՈՒ ԱԶԱՏԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆ է

  1. Մարինե Վահրադյան

    — շաաատ հարգելի — » Մեծ Հայքի Թագավորական Միաբանություն.
    Շատ ճիշտ է, Միայն զենքով կա Հայոց փրկություն…» , սա, որ գրել եք, դե փրկեք զենքով, ու՞րա էտ զենքի տեղը ասեք, ես էլ կգամ կկռվեմ, բայց կռիվը միայն զենքով չէ որ պետք է իրագործվի, այլ ԽԵԼՔՈՎ էլ , ուրեմն եկեք զուգահեռաբար գործի դնենք նաև մեր միջազգային իրավունքի փաստաթղթեր` որի հիման վրա ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ արևմտյան մասի հողերը այսօր էլ միջազգային դատական վճիռներով մեզ է պատկանում, որի առումով էլ բոլորիտ էլ հայտնի է, թե ինչ հսկայածավալ նյութ է արդեն պատրաստել մեծարգո պ-ն ԱՐԱ ՊԱՊՅԱՆԸ ,…..ուրեմն նրանք ովքեր գիտակցում են մեր արտաքին անվտանգության գերկարևորությունը, եկեք ազգովի համախմբվենք ՄԵԾ ՄԱՍՆԱԳԵՏԻ ՇՈՒՐՋԸ ՈՒ ԱՋԱԿՑԵՆՔ ԻՐԵՆ…թե չէ աբստրակտ ասել հիմա, որ — » Միայն զենքով կա Հայոց փրկություն » քաջ գիտենալով , որ այդ զենքը չկա, ոչ էլ զենքի ձեռքբերման փողը…հիմա մեր ԽԵԼՔՆ Է ՊԵՏՔ ԶԵՆՔ ԴԱՐՁՆԵՆՔ….

  2. Samvel Tsaturyan

    հԻՄԱ ՀԱՐՄԱՐ ՊԱՀ Է ~ ԵԳԻՊՏՈՍԻՑ<ԼԻԲԱՆԱՆԻՑ< ՍԻՐԻԱՅԻՑ<իՐԱՔԻՑ հայերին դուրս են քշելու,հարկավոր է հայտարարել հավաք մայր հողի վրա:Մեր ներկա Հայաստանը ` Արցախի հետ մի 10-15 միլիոն կպահի,դա բավական է հզորանալու և ընդարձակվելու;.

  3. Рузан Асатрян

    Հայ պիտի որոնենք և առանց ցուցադրելու համախմբենք մեր ուժերը
    հայության անցյալի ու ներկայի որսագողերի դեմ,այլապես.մենք միայն խոսելով և բեռնաթափվելով մեր ազգային կորուստների պատասխանատվությունից, մեզ մատնում ենք մեր նորօրյա դահիճների ձեռքը:Հայաստանի մի հատվածում մեզ ֆիզիկապես ոչնչացնելով բռնագրավեցին, սակայն, անդամահատված մեր կեսով մենք դիմադրեցինք,որովհետև մյուս կեսը վերադարձնելու խնդիր ունեինք, փաստ է, արտագաղթն այսօր քաղցկեղի նման մեր առողջ կեսին է մոտենում, Նժդեհներ են պետք….

Добавить комментарий