«ԵՍ ԲՈԼՈՐՈՎԻՆ ԼՈՒՐՋԻ ՉԵՄ ԱՌԱԾ ԱՅՍ ՀԱՐՑԸ»

«իրավունքի» թիվ 27-ում հատվածներ էինք տպագրել պրոֆ. Ռիչարդ Հովհաննիսյանի՝1998 թ. նոյեմբերի 18-ին Բերքլիի համալսարանում կարդացած «Հայոց պատմության չլուծված հարցերը 20-րդ դարում» դասախոսությունից: Հրապարակումը միանշանակ չընդունվեց: Ուշագրավ էր մեծահամբավ գիտնականի վերաբերմունքն այդ առթիվ: Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի ոգեկոչման օրերին Ռ. Հովհաննիսյանը Երևանում Էր:

Հեղինակ՝ Հասմիկ Գուլակյան

Ռիչարդ Հովհաննիսյան

-Ինչպե՞ս եք մեկնաբանում «Իրավունքի» հրապարակումը:
-Դա իմ բնագիրս չէ: Դա մեկ ուրիշի ամփոփումն է: Վերցրած են դասախոսության նկարագրութենե: Իմ խոսածս չէ: Եվ նույնիսկ եթե իմ խոսածս լիներ, իրենք ներկայացրած են՝ իբր թե ես հարց եմ հարուցանելու, թե ովքեր են հայերը, այսինքն՝ ըսելով, որ թերևս հարցը գիտնականների մոտ լուծված չէ, թե իրենք որ ժողովուրդն են՝ տեղացի՞ են, խա՞ռն են, թե՞ եկվոր: Ես ըսած եմ, որ, իհարկե, նույնիսկ եթե եկվոր եղած ըլլան հայերը, այս բարձրավանդակի վրա ձևավորված են և իբր ժողովուրդ առաջ եկած են: Իսկ այդ «Իրավունքը», անհատը կամ անհատները, ովքեր տպած են այդ հոդվածը, ըստ երևույթին, կտեսնեն դրա մեջ ինչ-որ թուրքական միտում և կամբաստանեն ինձ և ինձ նմաններուն:
Ես կասեի՝ դա անհեթեթություն է: Այստեղ կամ չեն հասկցած կամ դիտավորյալորեն ինչ-որ նպատակ ունին վատաբանելու մեզ: Ես բոլորովին լուրջի չեմ առած այս հարցը, որովհետև գիտեմ, որ լուրջ գիտնականներ ծանոթ են իմ աշխատանքներուն, գնահատած են իմ աշխատանքները և, կարծեմ, չեն բաժներ այդ տեսակետները: Կրկնում եմ՝ այդ իմ հոդվածս չէր և երկրորդ՝ նույնիսկ եթե իմ հոդվածս լիներ, դրա մեջ արտահայտված մտքերն այնպիսին էին, որ նրանց իրավունք չէր տրվում այդպիսի վերագրումներ ընել:
-Այնտեղ հատկապես մի արտահայտություն շատ ուշագրավ է, վերաբերում է հայ պատմաբաններին՝ ազգայնամոլ՝ NATIONALIST: Ի՞նչ է դա նշանակում:
-Այդ բառը ես ինքս չեմ օգտագործած, ազգային պատմաբաններ՝ national historians ըսած եմ: Ազգայնամոլն իրենց թարգմանությունն է, դիտավորյալ այդպես նկարագրած է, դա երևի իր լեզվի տկարությունն է կամ թարգմանության դիտավորյալ տկարությունն է:
(Ահա բնագիրը. Increasingly, Armenian national, or at least nationalist, historians want to demonstrate that the Armenians were the very first inhabitants in the area and they are very upset with people like me who publish books which say that Armenians are a mixture.
…Nationalists want to demonstrate that other groups are the newcomers — խմբ.):

-Մեզանում խոսում են Ձեր խմբագրած «Հայ ժողովրդի պատմություն» երկհատորանոց դասագրքի մասին, որտեղ ներկայացված են ամերիկացի պատմաբանների՝ Ռոնալդ Սյունու, Նինա Գարսոյանի, Ռոբերտ Թոմսոնի, Ջեյմս Ռասելի և այլոց աշխատանքները: Տեսակետ կա, որ նրանք չեն ընդունում մեր պատմագրությունը, պատմիչներին՝ Խորենացուն, Եղիշեին, Բուզանդին: Ինչպե՞ս եք Ձեր խմբագրած դասագրքում վերաբերվել նման դրսևորումներին:
-Ես խմբագիր եմ: Ես խնդրած եմ 17 տարբեր հեղինակների, որոնք նշանավոր հեղինակներ են, տարիներով աշխատած են այս հարցերի շուրջ, ներկայացնեն իրենց տրված թեմաները: Ես ցենսուրա չեմ, կրնամ համաձայն չըլլալ իրենց ամեն մեկ ըսածին և կրնամ ըլլալ, որ Ռոբերտ Թոմսոնը կըսե՝ կասկածելի է, որ Խորենացին 5-րդ դարին կպատկանի: Ըստ իրեն ավել հավանական է, որ նա 7-րդ դարու պատմիչ է (իրականում, ըստ Կիրիլ Թումանովի, Ռոբերտ Թոմսոնի և նրանց հետևորդների, Խորենացին 8-րդ դարի երկրորդ կեսի, նույնիսկ դարավերջի պատմիչ է։
-Հ. Գ.)*: Դրա մեջ ես ոչ մեկ պրոբլեմ չեմ տեսներ, որ ամեն մեկը ներկայացնե իր խնդիրը: Ազգային տեսակետ չի կարող լինել տեսակետներու շուրջ, այստեղ գիտական վեճեր են, գիտական տարբերություններ կան, գիտական մոտեցում կա: Գարսոյանն ունի իր տեսակետը, որ ևս այդ հոդվածի մեջ սխալորեն ներկայացված է: Այսինքն՝ ես չեմ հասկնար՝ ինչո՞ւ մարդիկ կրնան նեղանալ այդ բանի համար: Թոմսոնը գրած է հայկական մշակույթի պատմության մասին և շատ գեղեցիկորեն և շատ մեծ հարգանքով դեպի հայ մշակույթը, պատմիչները կնկարագրե և այլն [մեկ մեջբերում Թոմսոնից. «Փաստորեն, Մովսես Խորենացին լկտի և կեղծարար խաբեբա է» (in fact, Moses is an audacious, and mendacious, facer)
— Հ. Գ.]**: Ինքն ի վերջո թարգմանած է 7-8 հայ պատմիչների և ծանոթացրած է հայ պատմիչները անգլիախոս աշխարհին: Եթե մենք հարյուր տոկոսով համաձայն չլինենք ամեն մի փոքրամասնության, չի նշանակեր, որ նա անարժեք աշխատանք է:
-Այդպես, փաստորեն, կասկածի տակ է առնվում...
-Ո՞վ է կասկածի տակ առնվում: Ես չեմ հասկանում, ես չեմ հասկնար…
-…մեր պատմական անցյալը: Պատմաբանների հետ զրուցելիս, երբ խոսում ենք ամերիկյան հայագիտական դպրոցի մասին, ասում են, որ որոշ մասնագետներ երևույթներն առանձնապես լավ չգիտեն, պատմիչներին ոչ միայն իրենց ժամանակաշրջանի մեջ չեն ընդունում, այլև մեր պատմագրությունը համարում են մտացածին, հորինովի: Այստեղ տալիս են Թոմսոնի, Գարսոյանի, Սյունու անունները, որոնք «ստախոս» և «ինքնակոչ» են անվանել Խորենացուն: Կարելի է հիշել նաև այլ «գոհարներ»:
-Ինչո՞ւ Սյունիի մասին այդպես կխոսին: Ես Սյունիի հետ համաձայն չեմ շատ բաների մեջ, բայց Սյունին կգրե 19-20-րդ դարերու մասին, ինչո՞ւ Սյունիին կկապեք Խորենացու հետ:
-Թող Սյունին ի՛նքն այդ հարցին պատասխանի…
-Այդ մարդիկը, որ կքննադատեն, չեն հասկցած կամ լրիվ չեն կարդացած: Եթե կկարծեն, թե ես կոմպետենտ չեմ խմբագրելու հայ ժողովուրդի պատմությունը՝ հնագույն ժամանակներից մինչև մեր ժամանակը, խնդրեմ, դա իրենց իրավունքն է կարծելու: Ուրիշները այլ կարծիք ունեն: Ես 40 տարի է, որ կուսումնասիրեմ հայ ժողովուրդի պատմությունը և կդասավանդեմ հայ ժողովուրդի պատմությունը սկզբից՝ ծագումից մինչև մեր օրերը: Եվ ես կդասավանդեմ իմ դասիս մեջ, որ հայ ժողովուրդի ծագման հարցը մինչև այսօր հստակ չէ: Իվանով և Գամկրելիձե կըսեն, որ Կովկասը և Հայկական բարձրավանդակը եղած են բուն հնդեվրոպացիներու ծագման շրջանը, ուրիշները կըսեն՝ եկվոր են: Պետք է ներկայացնեմ տարբեր տեսակետները և, ինչպես ըսի, շատ ավելի ուսումնասիրություններ ևս պետք է լինեն, մինչև հստակ իմանանք՝ ի՞նչ է վերջնական պատմությունը:
-Մեզանում ընդունված է Իվանովի և Գամկրելիձեի տեսակետը (այն հաստատել է նաև համեմատական լեզվաբանությունը), որ, իսկապես, Հայկական բարձրավանդակը հնդեվրոպացիների նախահայրենիքն է, և հայերը բնիկ են այնտեղ:
-Շատերը կարող են այդ տեսակետն ունենալ, բայց շատերն ալ դեռևս չեն ընդուներ այդ տեսակետը: Բայց եթե ուրիշները համոզված չեն և կըսեն, օրինակ, ինչո՞ւ հայկական գյուղատնտեսական բառերը հին ժամանակ ավելի ոչ հայկական ծագում ունեին: Ոմանց՝ լեզվաբաններու համար դրա պատճառն այն է, որ հնդեվրոպացիները, որ եկել են այստեղ, վերցուցած են ուրիշներից այն բառերը, որոնք կապ ունին գյուղատնտեսության հետ, ինչ-որ նրանք չունեին: Ուրեմն՝ նրանց համար դա արդեն լեզվական տեսակետ մըն է:
-Ձեր խոսքը փոխառությունների մասին է: Բայց դրանք ընդունված են աշխարհում…
-Այո: Ես հիմա, ինչպես ըսի, հոս չեմ՝ դատելու համար, թե անպայման աս է տեսակետը կամ աս չէ: Այսինքն՝ պետք է ներկայացվեն տարբեր թեզեր և, ի վերջո, որոշ հարցեր կան, որ ինձի համար առկախ կմնան: Ուրիշները, եթե համոզված են, կրնան գրել: Իսկ եթե մարդիկ կան, որ չեն հավնիր, ինչ որ գրված է այս հատորի մեջ, իրենք կարող են գրել իրենց տեսակետը:
-Անկեղծ ասած՝ մենք սպասում էինք, որ Դուք անպայման կպատասխանեիք «Իրավունքի» հրապարակմանը:
-Ես արժանի չեմ տեսներ այդ հոդվածը, որ պատասխան տամ:

«Իրավունքի» կողմից

1.Հովհաննիսյանը թույլ տվեց ուրիշներին՝ խոսել իր անունից: Եթե տպագրված նյութում կային անճշտություններ, լուրջ վրիպակներ, ինչո՞ւ է պրոֆեսորը մինչ այժմ լռել, ինչո՞ւ հերքում չի պահանջել:

2.Արտասահմանում գիտնականների մի մեծ խումբ՝ 17 հոգանոց, հայ ժողովրդի պատմության դասագիրք է գրել,  Հայաստանից ոչ մի հեղինակի չեն ընդգրկել այդ գործում: Ինչո՞ւ…
«Իրավունք», 11-17 մայիսի, 1999 թ.
Հասմիկ Գուլակյան, ՀԱՅԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՀԱՅԱՊԱՀՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐՑԵՐ

(Հրապարակախոսություն), հատոր Ա, «Էդիթ Պրինտ» 2010

*Ա. Այվազյան, «Հայաստանի պատմության լուսաբանումը ամերիկյան պատմագրության մեջ. քննական տեսություն», Երևան,1998 թ., էջ 126, 165, 216:

** Moses Khorenatzi, History of the Armenians. Harvard University Press, 1978, p. 68.

 «ԵՍ ԲՈԼՈՐՈՎԻՆ ԼՈՒՐՋԻ ՉԵՄ ԱՌԱԾ ԱՅՍ ՀԱՐՑԸ»

Տես նաև կեղծ հայագետներ , տեսանյութ՝ Ջեյմս Ռասել

31 идей о “«ԵՍ ԲՈԼՈՐՈՎԻՆ ԼՈՒՐՋԻ ՉԵՄ ԱՌԱԾ ԱՅՍ ՀԱՐՑԸ»

  1. ԱՐմեն Հովհաննիսյան

    Հայոց Պատմությունը խեղաթյուրող Ռիչարդ Հովհաննիսյանը (Րաֆֆի Հովհաննիսյանի հայրը), զբաղվում է նոր սերնդի ուղեղները լվանալով, ու ապատեղեկատվություն տարածելով, իսկ Սփյուռքի Նախարարությանը ոչ մի կերպ չի անհանգստանում էս հարցով…

  2. Roza Arvahi

    ՌԻՉԱՐԴ ՀՈՎԱՆՆԻՍՅԱՆԸ ԻՐ ԱՆՓԱՌՈՒՆԱԿ ԳՈՐԾՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ ԿԱՊՈՒՄ ԷՏԵՍԱԿԵՏՆԵՐԻ ՀԵՏ ԱՌԱՆՑ ՀԱՍԿԱՆԱԼՈՒ ՈՐ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ ՃՇԳՐԻՏ ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ Է ԵՒ ՈՉ ԿԱՐԾԻՔ ԶԱՐՄԱՆԱԼԻ Է ԵԹԵ ԿԱՐԾԻՔ Է ԻՆՉՈՒ ՉԻ ՎԵՐՑՆՈՒՄ ՃՇՄԱՐՏՈՒԹՅԱՆԸ ՄՈՏ ԿԱՐԾԻՔՆԵՐԸ ՆԱ ՀԻՄՆՎՈՒՄ Է ԲԱՑԱՌԱՊԵՍ ՀԱԿԱՀԱՅ ԿԱՐԾԻՔՆԵՐԻ ՎՐԱՍԱ ԱՐԴԵՆ ՑՈՒՅՑ Է ՏԱԼԻՍ ՈՐ ՆԱ ՊԱՏՎԵՐ Է ԿԱՏԱՐՈՒՄ Ի ՕԳՈՒՏ ԹՈՒՐՔԵՐԻ ՆՐԱՆ ԵՒՍ ՉԻ ԿԱՐԵԼԻ ՀՐԱՎԻՐԵԼ ՀԱՅԱԳԻՏԱԿԱՆ ԺՈՂՈՎՆԵՐԻՆ

    1. Jemma Barnasyan

      Իմ կարծիքով՝ Դուք գիտությունից շա՜տ հեռու մարդ եք։ Ի՞նչ իրավունքով եք վատաբանում վաստակաշատ գիտնականին։Նույնը կասեի Արմեն Հովհաննիսյանին։ Սփյուռքի նախարարարության միջնորդությունը փնտրելը (պատժելու նպատակով) առնվազն տգիտություն և գեղցիություն է։ Մի քիչ չափի զգացում ունեցեք։ Չի կարելի ամբախ-զամբախ դուրս տալ։ Դու՞ք պիտի խելք սովորեցնեք իր ողջ կյանքը հայագիտությանը նվիրաբերած գիտնականին։

  3. Jemma Barnasyan

    Իմ կարծիքով՝ Դուք գիտությունից շա՜տ հեռու մարդ եք։ Ի՞նչ իրավունքով եք վատաբանում վաստակաշատ գիտնականին։Նույնը կասեի Արմեն Հովհաննիսյանին։ Սփյուռքի նախարարարության միջնորդությունը փնտրելը (պատժելու նպատակով) առնվազն տգիտություն և գեղցիություն է։ Մի քիչ չափի զգացում ունեցեք։ Չի կարելի ամբախ-զամբախ դուրս տալ։ Դու՞ք պիտի խելք սովորեցնեք իր ողջ կյանքը հայագիտությանը նվիրաբերած գիտնականին։

  4. Roza Arvahi

    jemma ձեր ա տգետ կարծիքը ոչ մի նշանակութեուն չունի այս կեղծ գիտնականը ամբողջ կյանքը ծառայել է թուրքերին փողի դիմաց նա ստոր վաշխառու է իսկական գիտնականները թքել են նրա երէսին բայց նա սերժի նման մտածում է միայն դոլարների վրա որը հոսում է նրա գրպանը ծախելով մեր արժե ժամակարգը նրա վերջն էր է գալու նա պատմության մեջ մնալու է որպես ամենակեղտոտ ստոր թուրքական գործակալ

  5. Tigran Sargsyan

    Այս հակահայ տականքներից յուրաքանչյուրի համար հարկավոր է անձայն դատավճիռ, ռազմական օրենքի համաձայն:
    Իսկ այն Jemma Barnasyan կոչվածին ուշադրություն մի դարձրեք, նա լուրջ հիմքեր ունի մարտնչելու հանուն հակահայ տականքների, նա ինքը լավ գիտի թե ինչու համոզված եմ:

Добавить комментарий