ՎԱՐԴԱՎԱՌ

 
Վարդավառի ծես

Վարդավառը հնագույն արմատներ ունեցող տոներից է, որի մեջ հասցրել են արտացոլվել հայոց պատմության և ամառային տոնակատարությունների բոլոր դրվագներից` Նոյի պատմությունը, Հայկ և Բելի ավանդազրույցը, Անահիտ-Աստղիկ դիցուհիների կերպարները, հնագույն նավասարդյան տոնակատարությունները, քրիստոնեական մեկնաբանությունները, բուն ժողովրդական պատկերացումները: Ավանդազրույցը պատմում է, թե երբ Նոյ նահապետը ջրհեղեղից փրկվելով հասնում է Մասիսի գագթը և այնտեղից իջնում Նախիջևան, այդ օրվանից սկսվում է Նավասարդ կոչվող ամիսը: Եվ որպեսզի ջրհեղեղի հիշատակը անմոռաց մնա մարդկանց մեջ, Նոյը պատվիրում է իր որդիներին իրար վրա ջուր լցնել:
Այս տոնը նշվում է Զատկից 98 օր հետո և 35 օրվա շարժականությամբ կարող է ընկնել հունիսի 28-ից մինչև օգոստոսի 1-ը:
Վարդավառը ուխտագնացությունների տոն է, ընդ որում` ուխտագնացությունների համար ընտրվում էին գլխավորապես լեռները, ջրերի ակունքները:
Վարդավառը համընկնում էր դաշտերում հասունացած հացահատիկների հավաքին: Տոնի օրը ամենուր հասկեր էին տանում եկեղեցի՝ խնդրելով, որ դաշտերը կարկուտից ու մորեխից անվնաս մնան: Աղջիկները ծաղիկներից, առավելապես ՛՛վրթիվեր՛՛ կոչվող դեղնագույն ծաղիկներից խաչաձև փնջեր, խաչբուռեր էին պատրաստում: Խաչբուռերը ցորենի հասկից հատուկ վարպետությամբ հյուսված փնջեր էին, որ ընդհանուր առմամբ հիշեցնում էին կնոջ արտաքինը: Սրանց անվանում էին նաև ցախավելե հարս, Պուպլատիկին, Պուրպիկ, Բուկլե բարան և այլն:

Բուն Վարդավառի առավոտյան երիտասարդները, հարս-ցախավելը, որպես ջրերի աստվածության խորհրդանիշ, ձեռքներին տնետուն էին ընկնում և սկսում տիկնիկի համար մթերք հավաքել, իսկ ժողովուրդը ջուր էր լցնում տիկնիկի վրա: Այս երևույթը ջրերի աստվածուհուն նվիրաբերումներ կատարելու հեռավոր հիշեցում է: Որոշ տեղերում էլ ՛՛ՙԾաղկափայի հավաքը՛՛ էին անում, իրենց հետ վերցրած խաչփնջերը բաժանելով: Նվիրաբերած խաչփնջերի փոխարեն հավաքում էին զանազան կաթնամթերքներ, ձու, անուշեղեն և այլն, որոնցով էլ կազամկերպում էին իրենց խնջույքը:
Կար սովորույթ, որ մինչև Վարդավառ խնձոր չուտեին, այսպես կոչված՛՛ՙխնձորի պաս՛՛ էր, տարվա առաջին խնձորն ուտում էին վարդավառին, ինչպես առաջին խաղողն ուտում էին Խաղողօրհնեքին:
Պարերը ծայր էին առնում այն պահին, հենց որ սկսում էր հոսել զոհաբերվող անասունների արյունը: Պարն սկսում էին տարեց տղամարդիկ ու կանայք` հայացքը դեպի արևելք: Նրանց շարունակում էին երիտասարդ տղաների ու աղջիկների առանձին խմբերը: Պարը տաքանում էր Յալի էին բռնում: Սա կոչվում էր ՛՛ուռթան յալլի՛՛ (առավոտյան յալլի):

Որոշ տեղերում վաղ առավոտյան կանայք, թելերի վրա ծաղիկներ, խնձոր, մանր վարունգ և վարդեր ամրացնելով, խաչաձև կապում էին երեխաների կրծքին:
Նշանված աղջիկները մի ամանի մեջ ցորեն կամ գարի էին կանաչեցնում: Տոնի օրը մեկ մետրանոց խաչաձև մի փայտ էին տնկում այդ կանաչի մեջ ու զարդարում մանր վարունգներով, խնձորներով ու վարդերով՝ խաչի տեսք տալով այդ փայտին, որը կոչվում էր ԽՆԴՈՒՄ:

Գյուղում խնդում կարող էր լինել մեկ կամ մի քանի հատ: Կեսօրից հետո մի պառավ կին վերցնում էր Խնդումը, տանում դնում գյուղի հրապարակը և ՛՛հսկում՛՛ էր այն: ՛՛Հսկումը՛՛ կատարվում էր հետևյալ կերպ. Խնդումի շուրջ հավաքված հանդիսականները, կին թե տղամարդ, պարում էին զուռնայի նվագի տակ: Որոշ ժամանակ հետո պառավը Խնդումը դնում էր գլխին ու սկսում պարել:
Այս պահին տղամարդիկ հարձակվում էին պառավի ու Խնդումի վրա և նրանցից մեկը գավազանով ցած էր գլորում Խնդումը: Խնդումի վրայի վարունգները, մրգերն ու ծաղիկները խլխլում էին միյանցից:
Վարդավառին սովորություն կար աղավնի թռցնելու, այս երևույթը այնքան տարածված էր, որ հարևան ազգերը անվանել են ՛՛գյուվերին փանայիրի՛՛՝ աղավնիների տոն: Վարդավառին տեղի էին ունենում կենդանիների զոհաբերություններ. Զոհաբերում էին գառ, ուլ, փոքրիկ հորթ, աքլոր և աղավնի: Կային շրջաններ, որոնցում հիմնականում ուլ էին զոհաբերում և մորթվող ուլերի առատության պատճառով ողլագ ղռան էր կոչվում՝ ուլի կոտորած:

Փոքրիկ մշակում
Հրանուշ Խառատյանի
«Հայ ժողովրդական տոները» գրքից

Մասունք ազգագրական երգի-պարի համույթ

www.masunq.am

Մասունք ազգագրական երգի, պարի համույթՎԱՐԴԱՎԱՌ

20 идей о “ՎԱՐԴԱՎԱՌ

  1. Նարեկ Մանվելի Առաքելյան

    Սիրելի հայրենակիցներ մեր ազգային ավանդույթներն պահպանելն ամեն մեկիս պարտքն է,չկա ազգ առանց ազգային դիմագծերի և ծիսական ավանդույթների;Ազգի պահպանումն առանց սովորույթների անհնար է;Եկեք սիրենք մեր ազգայնությունը և պահպանենք ինչպես ՄԱՍՈՒՆՔՆԵՐ:

    1. Nikol Tesla

      Marqarit Sargsyan [email protected] nranum e, vor patahakan mardkanc [email protected], pastatxter [email protected], amen tariqi mardkanc, shtapox mardkanc anhayt cagman jrov [email protected], meqenayi patuhanic ners jur [email protected], shenqi verevi harkeric jrov celofofonner bac [email protected] yev ayd [email protected] aranc harcnelu` vayrenutyun e. Isk kendanu zohaberutyun yes ankax vardavaric chem @ndunum. Tox bakerum xaxan nex kolektivov u cankacoxnerov, te che hima ed [email protected] veracel en ankargutyunner anelu ariti.

    2. Маргарит Саргсян

      Nikol Tesla համաձայն եմ, բայց այսօրվա վայրենությունները իրական Վարդավառի հետ ոչ մի կապ չունեն: < <Մասունք>> համույթի մեկնաբանությամբ կարելի է տեսնել այդ տոնի մի քանի գեղեցիկ դրվագ: Իսկ ամբողջական տոնը իսկապես շատ շքեղ է, հետաքրքիր, տես . //www.armedia.am/?action=InnerLife&what=show&id=1247166145&lang=arm

    3. Nikol Tesla

      Marqarit Sargsyan indz araj el shqex chi tvum, qani vor [email protected] anmex kendaniner en mortel ed tonin` aranc patchar. Isk nerkayums ov @ndunum e, tox na nshi, yete yes chem @ndunum inchu en jrum u xndirner stexcum? Kam yete hima vayreni dzevov en nshum, inchu chi ed txmar tonn argelvum? Tox ancni patmutyan girkn u ed masin hishen grqerum, voch te poxocnerum. Inchu piti mard ed [email protected] chkaroxana azat durs gal ir gorcerov?

    4. Маргарит Саргсян

      Nikol Tesla այդքան զայրանալու փոխարեն ձեր օրը պլանավորեք այնպես, որ այդ օրը տանից դուրս չգաք: Եթե մեծամասնությունը ուզում է տոնել և ուրախանալ, թող ուրախանա: Առանց այն էլ հիմա մեր կյանքում ուրախանալու առիթները շատ քիչ են: Ես ինքս չմասնակցեցի տոնին, բայց շատ տխրեցի, երբ մեր բակում ևս ոչ ոք չխաղաց, տխրեցի, որովհետև փաստվեց, որ մեր քաղաքում շատ քիչ մարդ է մնացել, քաղաքն ամայանում է: Այնպես որ ավելի լավ է մարդիկ շատ լինեն ու ամեն օր միմյանց ջրեն, քան թողնեն, հեռանան: Եթե Ձեզ այսօր ջրել են, մի քիչ հումոր դրեք այդ ամենի մեջ:
      Բարի գիշեր:

    5. Nikol Tesla

      Marqarit Sargsyan yes karcum em, vor ays toni jamanak [email protected] petq e [email protected] hsken u tuyl chtan jrel ancanotnerin. Stipvac ei durs gal esor, te che misht edpes el anum ei` tann ei mnum. Yerexaneri vra chem barkanum, nranq yerexa en u [email protected] chen sovorecrel, isk yete jrum en yeritasard txanern u chjrel bareric heto jri mec sprichov akanji mej, vonc verabervem? Chuzeci konflikt stexcel, chjardeci ed [email protected], bayc iravunqn unei. Heraxosner u pastatxter karox en trjvel` mec problemnerov, hishum em, shat tariner araj jrocii [email protected] nuynisk @ndunelutyan qnnutyun unei, isk yete pastatxters trjvein…

      Amen tari handurjum u tujum enq, orenqi ktrvacqov ban chi poxvum, yete yes dem em ayd tonin, inchu en hramcnum indz irenc tonn u jrum?

      Karevorn ancav-gnac, mi tari der chenq tuji.

      Bari gisher ))

  2. Nikol Tesla

    Marqarit Sargsyan [email protected] nranum e, vor patahakan mardkanc [email protected], pastatxter [email protected], amen tariqi mardkanc, shtapox mardkanc anhayt cagman jrov [email protected], meqenayi patuhanic ners jur [email protected], shenqi verevi harkeric jrov celofofonner bac [email protected] yev ayd [email protected] aranc harcnelu` vayrenutyun e. Isk kendanu zohaberutyun yes ankax vardavaric chem @ndunum. Tox bakerum xaxan nex kolektivov u cankacoxnerov, te che hima ed [email protected] veracel en ankargutyunner anelu ariti.

  3. Маргарит Саргсян

    Nikol Tesla համաձայն եմ, բայց այսօրվա վայրենությունները իրական Վարդավառի հետ ոչ մի կապ չունեն: < <Մասունք>> համույթի մեկնաբանությամբ կարելի է տեսնել այդ տոնի մի քանի գեղեցիկ դրվագ: Իսկ ամբողջական տոնը իսկապես շատ շքեղ է, հետաքրքիր, տես . //www.armedia.am/?action=InnerLife&what=show&id=1247166145&lang=arm

  4. Nikol Tesla

    Marqarit Sargsyan indz araj el shqex chi tvum, qani vor [email protected] anmex kendaniner en mortel ed tonin` aranc patchar. Isk nerkayums ov @ndunum e, tox na nshi, yete yes chem @ndunum inchu en jrum u xndirner stexcum? Kam yete hima vayreni dzevov en nshum, inchu chi ed txmar tonn argelvum? Tox ancni patmutyan girkn u ed masin hishen grqerum, voch te poxocnerum. Inchu piti mard ed [email protected] chkaroxana azat durs gal ir gorcerov?

  5. Маргарит Саргсян

    Nikol Tesla այդքան զայրանալու փոխարեն ձեր օրը պլանավորեք այնպես, որ այդ օրը տանից դուրս չգաք: Եթե մեծամասնությունը ուզում է տոնել և ուրախանալ, թող ուրախանա: Առանց այն էլ հիմա մեր կյանքում ուրախանալու առիթները շատ քիչ են: Ես ինքս չմասնակցեցի տոնին, բայց շատ տխրեցի, երբ մեր բակում ևս ոչ ոք չխաղաց, տխրեցի, որովհետև փաստվեց, որ մեր քաղաքում շատ քիչ մարդ է մնացել, քաղաքն ամայանում է: Այնպես որ ավելի լավ է մարդիկ շատ լինեն ու ամեն օր միմյանց ջրեն, քան թողնեն, հեռանան: Եթե Ձեզ այսօր ջրել են, մի քիչ հումոր դրեք այդ ամենի մեջ:
    Բարի գիշեր:

  6. Nikol Tesla

    Marqarit Sargsyan yes karcum em, vor ays toni jamanak [email protected] petq e [email protected] hsken u tuyl chtan jrel ancanotnerin. Stipvac ei durs gal esor, te che misht edpes el anum ei` tann ei mnum. Yerexaneri vra chem barkanum, nranq yerexa en u [email protected] chen sovorecrel, isk yete jrum en yeritasard txanern u chjrel bareric heto jri mec sprichov akanji mej, vonc verabervem? Chuzeci konflikt stexcel, chjardeci ed [email protected], bayc iravunqn unei. Heraxosner u pastatxter karox en trjvel` mec problemnerov, hishum em, shat tariner araj jrocii [email protected] nuynisk @ndunelutyan qnnutyun unei, isk yete pastatxters trjvein…

    Amen tari handurjum u tujum enq, orenqi ktrvacqov ban chi poxvum, yete yes dem em ayd tonin, inchu en hramcnum indz irenc tonn u jrum?

    Karevorn ancav-gnac, mi tari der chenq tuji.

    Bari gisher ))

Добавить комментарий